Được biết đến như loại gỗ thiêng mang giá trị vượt thời gian, đàn hương Ấn Độ đã du hành vượt qua bao thời đại và nền văn hóa để đến với chúng ta ngày hôm nay. Gỗ, dầu và bột của nó đã mang lại vô số ứng dụng cho nhiều ngành công nghiệp như dược phẩm, nước hoa, hương liệu, nội thất và thủ công mỹ nghệ. Chính vì thế, gỗ của nó đã bị thế giới săn lùng ráo riết trong hàng thập kỷ, dẫn đến việc khai thác quá mức và cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên. Ngày nay, đàn hương Ấn Độ nằm trong danh sách đỏ các loài thực vật dễ bị tổn thương thuộc Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN). Kể từ đó, việc khai thác gỗ cũng như buôn bán các sản phẩm từ gỗ đàn hương đều được luật pháp bảo hộ chặt chẽ. Trong bài viết hôm nay, mời bạn cùng Tĩnh tìm hiểu về lịch sử của đàn hương Ấn Độ (hay còn gọi là đàn hương Mysore) được mệnh danh là “vàng xanh” này; đồng thời có góc nhìn toàn cảnh về những gì đang được thực hiện để bảo tồn tài nguyên thiên nhiên quý giá này nhé. Qua bài viết, bạn có thể sẽ hiểu hơn về nguyên nhân tại sao gỗ đàn hương Ấn Độ lại đắt như thế. Nào, hãy bắt đầu thôi!

Lịch sử kinh tế của gỗ đàn hương Ấn Độ

Việc buôn bán gỗ đàn hương ở Ấn Độ bắt đầu từ thế kỷ 17. Nhận thấy giá trị của gỗ đàn hương, Tipu Sultan – Vua của Mysore đã tuyên bố đây là Cây Hoàng Gia và tiếp quản hoạt động buôn bán gỗ đàn hương của bang trên cơ sở độc quyền vào khoảng năm 1792. Tục lệ này được tiếp tục bởi các Maharajas (Vua) của Mysore và sau đó là Chính phủ Karnataka cho đến mãi gần đây mới thay đổi. Chính sách khai thác độc quyền này cũng là một trong những nguyên nhân đưa đến sự sụt giảm gỗ đàn hương. Bạn sẽ hiểu rõ hơn nguyên nhân cho việc này ở phần 2 của bài viết.

Nhận thấy giá trị của gỗ đàn hương, Vua Tipu Sultan tuyên bố đàn hương là Cây Hoàng Gia vào năm 1792

Tiến đến mốc thời gian 1864, Cục Lâm Nghiệp bang Karnataka đã giành quyền kiểm soát việc thu gom và xử lý gỗ đàn hương. Gỗ của nó chủ yếu được xuất khẩu sang Trung Quốc trong nửa đầu thế kỷ 18, một lượng nhỏ cũng được xuất khẩu sang Pháp, Anh, Đức và Trung Đông. Theo thời gian, việc buôn bán gỗ đàn hương với Trung Quốc tạm dừng lại và thay vào đó là Mỹ và các nước Châu Âu bắt đầu thu mua đàn hương để khai thác dầu.

Gỗ đàn hương đã được tách vỏ ngoài, chỉ còn lõi gỗ (heartwood) – là phần duy nhất có tinh dầu

Tuy nhiên, vì thời đó Ấn Độ vẫn chưa có công nghệ chiết xuất tinh dầu nên gỗ đàn hương được xuất khẩu sang Đế quốc Đức và Hoa Kỳ dưới dạng các khúc gỗ, rễ và tâm gỗ đã được xử lý tốt để tiến hành chưng cất. Ý tưởng thành lập nên một nhà máy sản xuất dầu gỗ đàn hương lần đầu được nghĩ đến bởi Nalwadi Krishnaraja Wodeyar (1884–1940) (còn được gọi là Krishnaraja Wodeyar IV), người cai trị triều đại được mô tả là “Thời kỳ hoàng kim của Mysore”. Đáng tiếc ý tưởng này vẫn nằm “phủ bụi” mãi cho đến sau này, khi Chiến tranh Thế giới lần thứ nhất nổ ra.

Đế quốc Đức, bởi vì tập trung vào chiến tranh nên nước này đã cắt đứt mọi mối liên hệ với tất cả ngành nghề trên thế giới. Việc này dẫn đến sự xáo trộn trong hệ thống vận tải đường biển khiến việc xuất khẩu gỗ đàn hương bị giảm sút. Kết quả là Chính phủ Mysore – nơi có nguồn kinh tế chủ lực dựa vào gỗ đàn hương đã bị sụt giảm doanh thu nghiêm trọng. Vào năm 1914 – 1915, có 1313 tấn gỗ đàn hương được rao bán, nhưng chỉ có 70 tấn trong số chúng được tiêu thụ.

Nhà máy Dầu gỗ đàn hương Mysore đầu tiên được thành lập (1916 – 1917). Nguồn ảnh: Yourstory

Chính vào lúc đó, Nalwadi Krishnaraja Wodeyar đã quyết định thành lập một đơn vị chưng cất ngay tại Mysore. Và đó là cách mà Nhà máy Dầu gỗ đàn hương Mysore nổi tiếng được ra đời vào năm 1916 – 1917. Trong những năm tiếp theo, gỗ và dầu gỗ đàn hương được xuất khẩu từ Ấn Độ đến mọi miền khác nhau trên thế giới và dần trở nên nổi tiếng tột bậc vì chất lượng vượt trội của chúng. Cũng kể từ đây, vinh quang lẫn bi kịch của gỗ đàn hương Ấn Độ bắt đầu.

Nốt trầm của gỗ đàn hương Ấn Độ & vai trò của chính phủ trong việc độc quyền & bảo tồn loài cây quý

Hơn 80 năm trước, có gần 90% quần thể gỗ đàn hương tự nhiên tập trung ở phía nam Karnataka và phía bắc Tamil Nadu. Tuy nhiên việc khai thác quá mức mà không bổ sung trong nhiều thập kỷ đã khiến nguồn tài nguyên vô giá này suy giảm trầm trọng, dẫn đến tình trạng thiếu hụt gỗ đàn hương Ấn Độ toàn cầu và giá cả thị trường tăng vọt. Theo số liệu thống kê của Chính phủ Ấn Độ, sản lượng gỗ xuất khẩu đã giảm từ 4000 tấn mỗi năm vào đầu những năm 1970 xuống chỉ còn chưa đến 300 tấn năm 2012.

Năm 1997, đàn hương đã được Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) phân loại là loài dễ bị tổn thương. Ở Karnataka, quần thể gỗ đàn hương rất thưa thớt với các cây trưởng thành gần như bị phá hoại. Nguyên nhân chính cho sự sụt giảm trầm trọng này là do buôn lậu. Các lý do khác bao gồm cháy rừng, bệnh gai nhọn, không đủ số lượng cây mang hạt, thú hoang, thiếu đồn điền và nhu cầu lớn của Nhà máy Dầu gỗ đàn hương.

Một cây đàn hương bị chặt trộm và bị lấy đi phần lõi gỗ. Nguồn ảnh: Star of Mysore

Quay lại nạn buôn gỗ bất hợp pháp. Đồng ý rằng gỗ đàn hương bị săn lùng do giá trị vượt trội của chính mình, nhưng chính sách khai thác độc quyền của Chính phủ không may đã vô tình tiếp tay cho tệ nạn này; dẫn đến sự sụt giảm nghiêm trọng số lượng cây đàn hương.

Tại sao lại như thế? Đây chính là nguyên nhân: Thứ nhất, bang Karnataka và Tamil Nadu tuyên bố tất cả cây đàn hương mọc trên bất kỳ vùng đất nào kể cả đất tư nhân đều thuộc tài sản độc quyền của Nhà nước. Kể cả trong nhà bạn có cây đàn hương thì bạn phải có trách nhiệm bảo tồn nhưng lại không có quyền sử dụng đối với nó. Điều này khiến những người từng quản lý rất tốt nguồn tài nguyên này trở nên thất vọng và thậm chí quay lưng chống lại. Họ thậm chí tiêu hủy cây đàn hương non ngay khi mới nhú còn hơn nuôi dưỡng nó.

Cây đàn hương non

Thứ hai, ở bang Kerala, mặc dù có luật áp đặt lên việc khai thác (chặt hạ) cây đàn hương, nhưng không có hạn chế nào trong việc vận chuyển, sở hữu, buôn bán và chế tác gỗ. Những sơ hở này đã tạo điều kiện cho rất nhiều vụ lừa đảo, buôn bán bất hợp pháp. Và trong khi chính phủ không đưa ra bất kỳ đãi ngộ nào cho người dân địa phương từ việc kinh doanh gỗ đàn hương, thì Veerappan – kẻ buôn lậu ngà voi và gỗ đàn hương lớn nhất đã hoạt động trong 36 năm, lại mang đến lợi ích tài chính cho dân làng địa phương bằng cách khuyến khích họ bán gỗ cho hắn. Trong bối cảnh nghèo đói và tham nhũng, tất cả những điều trên đã khiến thị trường buôn lậu phất lên như diều gặp gió và làm hỏng quần thể gỗ đàn hương rộng lớn cuối cùng.

Mãi đến năm 2002, chứng kiến mặt trái cũng như hiện trạng nghiệt ngã do chính sách này, Chính phủ Karnataka và Tamil Nadu mới ban hành đạo luật mới, cho phép người dân tự do trồng và sở hữu cây đàn hương trên đất của họ. Tuy nhiên việc chặt hạ cây đàn hương thuộc sở hữu tư nhân vẫn cần được các quan chức kiểm tra kỹ lưỡng. Cho đến ngày nay, mỗi cây đàn hương đều phải được đăng ký với Chính phủ và không thể thu hoạch hay vận chuyển nếu không có giấy phép.

Nhưng chỉ bảo vệ thôi thì chưa đủ. Rất nhiều nỗ lực hành động đã được Chính phủ Ấn Độ thực hiện để thu hút thêm nhiều cá nhân & tổ chức cùng chung tay giải cứu cây “Vàng Xanh” này:

  • Chính quyền bang Karnataka đã tạo ra chương trình Grow More Sandalwood (Trồng thêm Cây Đàn Hương) để khuyến khích người dân trồng cây đàn hương. Các cơ quan chính phủ, tổ chức phi chính phủ (NGO) và doanh nghiệp tư nhân ngày càng tham gia nhiều hơn trong việc tạo ra các đồn điền gỗ đàn hương; để không chỉ đảm bảo nguồn cung tương lai bền vững, mà còn để quần thể đàn hương hoang dã phục hồi.
Vào năm 2009, Thangamuthu – một nông dân 70 tuổi đã gieo 1000 hạt giống cây đàn hương để hưởng ứng chương trình trồng cây đàn hương. Nguồn ảnh: The Time of India
  • Ngoài ra, một số doanh nghiệp đã lấy hạt giống đàn hương Ấn Độ (Santalum album) từ Mysore để gieo trồng ở vùng nhiệt đới phía Bắc nước Úc. Trên diện tích 12.000 HA rộng lớn, khu trồng gỗ đàn hương Ấn Độ của doanh nghiệp Quintis là nơi sinh sống của hơn 5,5 triệu cây gỗ đàn hương. Đây là đồn điền gỗ đàn hương lớn nhất thế giới.
Đồn điền cây đàn hương Ấn Độ của Quintis ở Úc. Nguồn ảnh: Quintis
  • Bên cạnh đó, nhiều nghiên cứu khoa học & giám sát được thực hiện liên tục để hiểu rõ mô hình tăng trưởng, hành vi sinh sản và sức khỏe tổng thể của cây. Từ đó đưa ra những dữ liệu đúng đắn để các nhà bảo tồn điều chỉnh chiến lược trồng cây phù hợp.
Cây đàn hương cần được bảo vệ & giám sát kỹ lưỡng, ít nhất trong 15 năm đầu. Nguồn ảnh: litrahbperfumery
  • Cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng, đó là chương trình giáo dục nâng cao ý thức của người dân về tình trạng nguy cấp của đàn hương Mysore và tầm quan trọng của nó đối với nền văn hóa và hệ sinh thái. Việc này được hỗ trợ bởi sự tham gia tích cực của doanh nhân các nước, người tiêu dùng, tổ chức khoa học và các cơ quan địa phương.

Hiện nay trên thế giới, đã có ngày càng nhiều hơn những nỗ lực được thực hiện để bảo vệ & khôi phục nguồn cung của gỗ đàn hương Ấn; cũng như người dân đã dần chú trọng hơn trong việc sử dụng gỗ đàn hương có xuất xứ hợp pháp. Chính vì thế, để là một người tiêu dùng có trách nhiệm với thiên nhiên, bạn hãy cân nhắc thật kỹ khi lựa chọn những sản phẩm làm từ gỗ đàn hương Ấn nhé. Hãy đơn giản bắt đầu bằng cách tìm hiểu sâu về gỗ đàn hương để luôn có thể hiểu rõ về nguồn gốc, xuất xứ, công dụng và lợi ích của sản phẩm mà mình đang dùng. Bạn có thể bấm theo dõi Blog nhà Tĩnh để có thể cập nhật kiến thức bổ ích cùng thông tin mới nhất về gỗ đàn hương.

Hoặc nếu bạn đang tìm kiếm một chiếc vòng tay đàn hương Ấn Độ uy tín & chất lượng thì hãy nhắn ngay cho Tĩnh nhé!

__ Nguồn tham khảo chính: